Podział majątku po rozwodzie to często najtrudniejszy i najbardziej konfliktowy etap rozstania. Choć formalnie małżeństwo już nie istnieje, to właśnie kwestie finansowe potrafią ciągnąć się latami i generować ogromne koszty – nie tylko pieniężne, ale i emocjonalne.

W tym artykule przedstawię podstawowe kwestie związane z podziałem majątku po rozwodzie, w tym wyjaśnię jak wygląda podział majątku po rozwodzie, co wchodzi w skład majątku wspólnego oraz jakie są sposoby jego podziału.

Czym jest majątek wspólny małżonków?

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje ustawowa wspólność majątkowa, chyba że małżonkowie podpisali intercyzę (umowę majątkową, która skutkuje zmianą ustawowego wzorca i „usuwa” wspólność majątkową małżeńską). Do majątku wspólnego wchodzi niemal wszystko, co małżonkowie nabyli w trakcie trwania małżeństwa – oboje małżonków lub jeden z nich.

Do majątku wspólnego wchodzą między innymi:

– pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej, na przykład z działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonka,

– dochody z majątku wspólnego, ale także z majątku osobistego każdego z małżonka, na przykład dochód uzyskiwany przez małżonka z tytułu najmu nieruchomości stanowiącej majątek osobisty tego małżonka,

– środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków.

Co istotne nie ma znaczenia, na kogo formalnie jest zarejestrowany dany składnik ani kto faktycznie go „zarobił”. Nierzadko zdarza się, że małżonkowie kupują samochód za pieniądze pochodzące z majątku wspólnego, a następnie rejestrują go na jednego z małżonków. Wpis
w dowodzie rejestracyjnym nie przesądza jednak o tym, czyją jest własnością – czy jednego małżonka, czy wchodzi w skład majątku wspólnego. W powyższej sytuacji samochód, pomimo wpisu tylko jednego małżonka, wchodzi w skład majątku wspólnego.

Co NIE wchodzi do majątku wspólnego?

Do majątku osobistego (niepodlegającego podziałowi) należą m.in.:

– przedmioty nabyte przed ślubem (przed powstaniem wspólności ustawowej),

– spadki i darowizny, tj. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

– odszkodowania i zadośćuczynienia z pewnymi wyjątkami,

– przedmioty służące wyłącznie osobistym potrzebom,

– prawa autorskie i prawa pokrewne.

Majątek osobisty nie podlega podziałowi między małżonkami. Co istotne w kontekście majątku osobistego – nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków mogą podlegać rozliczeniu przy podziale w postępowaniu o podział majątku. Rozliczyć można na przykład remont mieszkania stanowiącego własność wyłącznie jednego małżonka, który sfinansowany został ze środków wspólnych.

Kiedy można dokonać podziału majątku?

W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Podział majątku jest więc możliwy dopiero po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, w szczególności po prawomocnym rozwodzie lub po ustanowieniu rozdzielności majątkowej przez sąd bądź w wyniku zawarcia intercyzy.

Czy trzeba podzielić majątek wspólny? Ile czasu na dokonanie podziału majątku?

Przepisy nie przewidują obowiązku podziału majątku ani konkretnego terminu, w którym takiego podziału powinniśmy dokonać. Nie ma obowiązku dokonywania podziału od razu po rozwodzie i można to zrobić nawet po wielu latach. Trzeba jednak pamiętać, że im dłuższa zwłoka, tym większe ryzyko sporów dowodowych. Mogą pojawić się również istotne problemy w przypadku śmierci jednego małżonka.

Sposoby podziału majątku po rozwodzie

Podziału majątku możemy dokonać na dwa sposoby – poprzez zawarcie porozumienia, w którym małżonkowie wspólnie i zgodnie ustalą zasady podziału majątku lub przed sądem. Czy można dokonać podziału w wyroku rozwodowym? Teoretycznie tak, ale tylko wtedy, gdy nie przedłuży to postępowania rozwodowego. Sądy zazwyczaj nie dokonują podziału majątku w wyroku rozwodowym.

1. Podział majątku w drodze umowy

To rozwiązanie jest możliwe, gdy byli małżonkowie są zgodni co do składu majątku i akceptują sposób jego podziału. Niewątpliwymi zaletami tego rodzaju podziału majątku jest szybkość, brak wieloletniego procesu i tym samym możliwość szybkiego, zgodnego zamknięcia tego etapu. Jeżeli w skład dzielonego majątku wspólnego wchodzi nieruchomość, to umowa o podział majątku musi zostać zwarta w formie aktu notarialnego. Warto przed podpisaniem porozumienia skonsultować jego treść z radcą prawnym, aby mieć pewność, co do skutków, które porozumienie ze sobą niesie.

2. Podział majątku przed sądem

Gdy nie ma porozumienia pomiędzy małżonkami, konieczne jest złożenie wniosku o podział majątku wspólnego do sądu.

Najpierw formalności. Gdzie złożyć wniosek o podział majątku? Sprawy o podział majątku wspólnego małżonków należą do właściwości sądów rejonowych. Właściwy miejscowo jest sąd rejonowy miejsca położenia majątku. Ile kosztuje podział majątku w sądzie? Od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej pobiera się opłatę stałą w kwocie 1000,00 złotych. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych. Poza powyższym małżonkowie powinni być gotowi na ewentualne koszty związane z opiniami biegłych sądowych.  

Postępowanie o podział majątku wspólnego ma charakter kompleksowy. Sąd ustala skład i wartość majątku na moment ustania wspólności majątkowej, rozlicza nakłady i wydatki, dokonuje podziału ustalonego majątku wspólnego. Jeżeli zostanie złożony wniosek o ustalenie przez sąd  nierównych udziałów, to sąd podda analizie także wszystkie okoliczności związane z przyczynieniem się do powstania lub trwonieniem majątku wspólnego.

Wadami tego typu postępowań jest często długi czas trwania (nierzadko kilka lat), stosunkowo wysokie koszty, zwłaszcza w przypadku opinii biegłych oraz duży ładunek emocjonalny.

Równy podział majątku – czy zawsze pół na pół?

Co do zasady, udziały małżonków w majątku wspólnym są równe. Istnieje jednak możliwość żądania nierównego podziału majątku. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Kiedy więc sąd może ustalić nierówne udziały?

Przepisy określają dwie przesłanki ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym. Pierwszą jest niejednakowy sposób przyczyniania się małżonków do powstania tego majątku, a drugą – ważne powody. Obie przesłanki muszą być spełnione łącznie i pozostawać w określonej relacji. Wyłącznie ważne powody nie uzasadniają ustalenia nierównych udziałów, jeżeli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy. Jednocześnie różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku bierze się pod uwagę wyłącznie, gdy za ustaleniem nierównych udziałów przemawiają „ważne powody”.

Sąd może ustalić nierówne udziały na przykład, gdy:

– jeden z małżonków rażąco nie przyczyniał się do powstania majątku,

– jeden z małżonków długotrwale uchylał się od pracy, nie angażował się w tworzenie majątku wspólnego,

– jeden z małżonków marnotrawił majątek wspólny z uwagi na uzależnienie, np. od hazardu, alkoholu, czy narkotyków.

Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym może nastąpić wyłącznie na wyraźnie zgłoszony wniosek choćby jednego z małżonków. Sąd bierze przy tym pod uwagę całokształt starań małżonków o założoną rodzinę i zaspokojenie jej potrzeb. Przy ocenie przyczyniania się do powstania majątku wspólnego Sąd uwzględnia również nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Podział majątku a kredyt hipoteczny

Kto spłaca kredyt po rozwodzie? To jedno z najczęstszych pytań.

Niezwykle istotne jest, że sąd nie dzieli długów, a podział majątku w żaden sposób nie wiąże banku. Bank nadal traktuje byłych małżonków jako dłużników. Odpowiedzialność małżonków za spłatę kredytu jest solidarna, co oznacza, że bank może żądać spłaty całości lub części długu od obojga byłych małżonków łącznie bądź od jednego z nich.

Jeżeli nieruchomość przypadnie jednemu małżonkowi, to drugi nadal odpowiada za kredyt, dopóki bank nie zgodzi się na zmianę umowy. Istnieje możliwość przeniesienia umowy kredytowej na małżonka, który otrzymuje nieruchomość. Konieczna jest do tego jednak zgoda banku. Dlatego też podział majątku warto planować równolegle z rozmowami z bankiem.  

Co gdy jeden z małżonków przestaje spłacać kredyt? W takiej sytuacji bank może zwrócić się z roszczeniem do drugiego małżonka. Dla banku nie ma znaczenia, komu przypadła nieruchomość w wyniku podziału majątku. Co gdy jeden z małżonków spłaci kredyt? Jeżeli jeden z małżonków dokona spłaty wspólnego zobowiązania, to przysługuje mu roszczenie regresowe wobec drugiego małżonka. Może więc żądać od drugiego małżonka zwrotu odpowiedniej części kwoty, którą uiścił z własnych środków na rzecz wspólnego długu.

Czy w sprawie o podział majątku warto skorzystać z pomocy prawnika?

Podział majątku to nie tylko „liczenie pieniędzy”, ale analiza skomplikowanych rozliczeń,  ocena ryzyk, strategia negocjacyjna lub procesowa i dostosowanie taktyki do indywidualnej sytuacji Klienta. Warto skorzystać z usług radcy prawnego w szczególności w przypadku sporu pomiędzy stronami, czy chęci ustalenia nierównych udziałów.